Premier Albanii, Edi Rama, wprowadził do rządu Diellę – wirtualną minister AI. Jej zadaniem jest walka z korupcją i nadzór nad przetargami. Opozycja protestuje.
W skrócie:
- Diella, czyli “Słońce”, to wirtualny byt stworzony przy współpracy z Microsoftem. Ma gwarantować, że przetargi publiczne będą w 100% wolne od korupcji i w pełni transparentne.
- Zanim została “minister”, Diella pełniła funkcję wirtualnej asystentki na rządowej platformie e‑Albania, gdzie pomagała obywatelom w załatwianiu spraw urzędowych.
- Powołanie wirtualnej minister wywołało konstytucyjne kontrowersje. Opozycja nazywa to “błazenadą premiera”, a prawnicy kwestionują jej oficjalny status w gabinecie.
Polityka widziała już wszystko. A przynajmniej tak nam się wydawało. Premier Albanii Edi Rama postanowił jednak podnieść poprzeczkę, wprowadzając do swojego gabinetu nową postać – minister, która nie ma ciała, nie pobiera pensji i prawdopodobnie nigdy nie spóźni się na posiedzenie rządu. Nazywa się Diella i jest sztuczną inteligencją.
Słońce wschodzi nad Tiraną. Kim jest minister Diella?
Diella, co po albańsku znaczy “słońce”, to wirtualny byt przedstawiany jako postać w tradycyjnym stroju ludowym. Nie jest to jednak projekt, który narodził się wczoraj. Powstał na początku tego roku we współpracy z Microsoftem jako inteligentny asystent na platformie e‑Albania – cyfrowym oknie do świata urzędów dla Albańczyków. Diella pomagała tam nawigować po stronie i uzyskać dostęp do miliona cyfrowych dokumentów. Najwyraźniej sprawdziła się na tyle dobrze, że premier Rama postanowił dać jej awans. I to jaki.
“Diella będzie członkiem gabinetu, który nie jest obecny fizycznie, ale został stworzony wirtualnie” – napisał premier w poście na Facebooku, który natychmiast obiegł światowe media. To ruch, który – zależnie od perspektywy – jest albo wizjonerskim krokiem w przyszłość, albo politycznym teatrem na niespotykaną dotąd skalę.
Jak AI ma pokonać największą plagę Albanii?
Zadanie postawione przed Diellą jest niezwykle ambitne. Ma ona bowiem stanąć do walki z największą zmorą albańskiego życia publicznego: korupcją. Premier Rama zapowiedział, że wirtualna minister pomoże zapewnić, że “przetargi publiczne będą w 100% wolne od korupcji” oraz przyspieszy pracę rządu, gwarantując pełną transparentność.
Mechanizm ma być prosty. Według Narodowej Agencji Społeczeństwa Informacyjnego Diella wykorzystuje najnowsze modele AI do analizy danych i procesów. W teorii oznacza to, że mogłaby bezstronnie monitorować procedury przetargowe, wychwytywać anomalie, flagować podejrzane powiązania i zapewniać, że każdy etap jest zgodny z prawem. To technokratyczne marzenie o obiektywnym i nieprzekupnym nadzorcy.
Kontekst jest tu kluczowy. Albania od lat stara się o członkostwo w Unii Europejskiej, a walka z korupcją i przestępczością zorganizowaną to jeden z głównych warunków, jakie stawia Bruksela. Kraj otworzył negocjacje akcesyjne rok temu, a rządząca Partia Socjalistyczna Ramy obiecuje, że zakończy je do 2027 roku. Diella ma być technologicznym lewarem, który pomoże dostosować albańską administrację do unijnych standardów. Szybciej, sprawniej i – przede wszystkim – uczciwiej.
Konstytucyjna “błazenada” czy krok w przyszłość?
Pomysł, jak można się było spodziewać, nie wszystkim przypadł do gustu. Opozycyjna Partia Demokratyczna, na której czele stoi były premier Sali Berisha, nie zostawiła na projekcie suchej nitki. Lider klubu parlamentarnego Demokratów, Gazmend Bardhi, określił powołanie Dielli mianem niekonstytucyjnego. “Błazenada premiera nie może być przekształcana w akty prawne państwa albańskiego” – napisał na Facebooku.
Kontrowersje sięgają samej głowy państwa. Prezydent Bajram Begaj, który formalnie powierzył Ramie misję sformowania nowego rządu, unikał jednoznacznego określenia roli Dielli jako “ministerialnej”. Prawnicy wskazują, że jej oficjalny status wymaga doprecyzowania. Czy wirtualny byt może być członkiem rządu w rozumieniu konstytucji? Kto ponosi odpowiedzialność za jego decyzje lub błędy? Czy parlament będzie głosował nad tą nietypową nominacją? Na te pytania nikt na razie nie zna odpowiedzi.
Tymczasem Albania staje się globalnym poligonem doświadczalnym dla idei, która do tej pory funkcjonowała głównie w sferze science fiction. Czy Diella okaże się skutecznym narzędziem w walce z patologiami, czy też pozostanie jedynie efektownym symbolem i PR-owym majstersztykiem? Jedno jest pewne: oczy całego technologicznego i politycznego świata są teraz zwrócone na Tiranę.