Słońce pod lupą SI. Surya od NASA ostrzeże przed awarią satelitów

NASA i IBM zaprezentowały Surya Heliophysics Foundational Model – sztuczną inteligencję analizującą dane słoneczne. Wytrenowana na 9 latach obserwacji z Solar Dynamics Observatory, przewiduje rozbłyski słoneczne z dwu­godzinnym wyprzedzeniem. Model już teraz osiąga o 16% lepsze wyniki niż dotychczasowe metody. Surya to nie tylko narzędzie dla naukowców – ma pomóc chronić satelity, sieci energetyczne i komunikację, czyli systemy, od których zależy nasza cywilizacja.

W skrócie

• Model Surya – nowa AI NASA i IBM trenująca na danych z Solar Dynamics Observatory, analizuje aktywność Słońca i przewiduje burze kosmiczne.
• Lepsze wyniki – wstępne testy pokazują, że Surya przewiduje rozbłyski słoneczne z 16% większą skutecznością niż dotychczasowe narzędzia.
• Zastosowania praktyczne – prognozowanie burz słonecznych pomoże chronić satelity, sieci energetyczne, GPS, lotnictwo i astronautów przed skutkami promieniowania.
• Otwarte dane – model dostępny na HuggingFace, kod na GitHub. NASA chce, by Surya był wykorzystywany przez naukowców i edukatorów na całym świecie.
• Wsparcie dla badań – projekt rozwijają NASA, IBM, NSF i partnerzy. Surya jest częścią inicjatywy NAIRR, wspieranej m.in. przez Nvidię.

Słońce pod kontrolą AI

NASA we współpracy z IBM opracowała Surya Heliophysics Foundational Model – system sztucznej inteligencji analizujący dane ze Słońca. Algorytm trenuje na dziewięciu latach obserwacji z Solar Dynamics Observatory, które od 2010 roku dostarcza obrazy naszej gwiazdy co 12 sekund w różnych długościach fali. To nieprzerwany zapis całego cyklu słonecznego, unikalny w historii nauki.

16% lepsze prognozy

Surya ma jedno główne zadanie – prognozować rozbłyski i burze słoneczne. To zjawiska, które potrafią zakłócić GPS, łączność satelitarną i działanie sieci energetycznych. Wstępne testy pokazują, że Surya przewiduje rozbłyski z dwu­godzinnym wyprzedzeniem i radzi sobie o 16% lepiej niż dotychczasowe modele.

Nie tylko nauka, ale też bezpieczeństwo

Solarne burze to nie science fiction. Mogą powodować awarie satelitów, zakłócać loty transkontynentalne i narażać astronautów na promieniowanie. Joseph Westlake z NASA porównuje nową AI do meteorologii: „Tak jak prognozujemy pogodę na Ziemi, musimy przewidywać pogodę kosmiczną. To klucz do ochrony nowoczesnych technologii”.

Otwarte dane, otwarta nauka

Model Surya jest publicznie dostępny – sam model znajdziemy na HuggingFace, a kod źródłowy na GitHubie. NASA liczy, że badacze, nauczyciele i studenci na całym świecie będą mogli go testować i rozwijać. Surya to element szerszej strategii agencji – tworzenia otwartych narzędzi AI wspierających misje naukowe.

Infrastruktura przyszłości

Projekt wspiera National Artificial Intelligence Research Resource (NAIRR) – inicjatywa NSF, która udostępnia naukowcom moc obliczeniową, dane i narzędzia AI. Partnerem jest m.in. Nvidia. Jak podkreśla Katie Antypas z NSF, celem jest nie tylko dzisiejszy przełom, ale budowa narodowej sieci AI do przyszłych odkryć.

Krok dalej niż Słońce

Choć Surya powstała dla badań heliosfery, jej architektura może być używana także w innych dziedzinach – od obserwacji Ziemi po badania planetarne. To fundament pod kolejną generację AI w nauce. Jak mówi Kevin Murphy z NASA: „Przyspieszamy naukę dzięki danym i AI. Łączymy wiedzę naukowców z mocą algorytmów”.